Odun ve kömürle yemek pişirmenin ağır bilançosu: Yılda 2.5 milyon ölüm
Açık ateşler ve basit ocaklarda odun, kömür, gaz yağı veya tarımsal atıkların yakılması ev içi hava kirliliğini artırarak kadın ve çocukların erken ölümlerine yol açıyor. Afrika’da her beş kişiden dörtü temiz yemek pişirme imkânına sahip değil.
22 Eylül’de BM Genel Kurulu’nda IEA, Norveç ve Kenya hükümetlerinin ortak düzenlemesiyle gerçekleştirilen ilk üst düzey temiz yemek pişirme etkinliğinde, “temiz yemek pişirme” kavramı tanımlandı. Tanım, zararlı kirleticilerin ortaya çıkmasını önemli ölçüde azaltan veya önleyen yakıt ve ekipmanların kullanımını ifade ediyor. Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre, Sahra Altı Afrika’daki hanelerin yaklaşık beşte dördünün hâlâ temiz pişirme imkânına sahip olmadığını ve yükün kadınlar tarafından taşındığını belirtti.
IEA, 2030’a kadar temiz pişirme teknolojilerine geçişin 1,5 gigaton CO₂‑eşdeğeri emisyonu ortadan kaldırabileceğini ve bu miktarın yıllık uçak ve gemi emisyonlarına eşdeğer olduğunu hesapladı. Yıllık 4 milyar dolarlık bir yatırımın Afrika’nın tüm evlerine temiz pişirme erişimini sağlayacağı öngörülüyor. Paris’te düzenlenen 2024 Afrika Temiz Yemek Pişirme Zirvesi’nde 2,2 milyar doların üzerinde yeni finansman taahhütü imza edildi; bu kaynakların üçte birinden fazlası 28 Afrika ülkesindeki projelere aktarıldı ve 120 yeni politika yürürlüğe girdi. IEA’ya göre, akış hızı son beş yılın ortalamasına göre yüzde 30 artış gösterdi.
