Durgun sular ve iyi temizlenmeyen havuzlara dikkat: Türkiye’de ‘beyin yiyen amip’ tehlikesi var mı?

ABD’de gölette yüzünen bir çocuğun Naegleria fowleri enfeksiyonu sonrası ölümü, “beyin yiyen amip” riskini Türkiye’deki su kaynaklarında gündeme getirdi. Doç. Dr. Gülay Okay, amibin bulaşmasının yalnızca suyun yüksek basınçla burun boşluğuna girmesiyle olfaktör sinir liflerini takip edip beyne ulaşması olduğunu belirtti. Ağızdan su yutulmasıyla bulaşmaz; baş ağrısı, yüksek ateş, koku duyusu bozukluğu, bulantı‑kusma ve sert ense, %97’den fazla ölüm oranıyla hızlıya koma ve ölümle sonuçlanır.

Amibin termofilik doğası, su sıcaklığının yükselmesiyle çoğalmasını sağlar. Yaz aylarında sıcak, durgun, sığ tatlı sularda, jeotermal kaynaklarda ve sulama kanallarında ideal üreme ortamı oluşur. Soğuk akıntılı, güçlü akıntılı sular risk oluşturmaz. Türkiye’de tıp literatüründe tek doğrulanmış vakalar nadirdir ancak çevresel çalışmalar farklı su kaynaklarından amip tespit etmiştir. Ortalama sıcaklıkların artması ve kirlilik besin ortamını zenginleştirerek risk artırır.

Uygun şekilde klorlanmış ve bakımı yapılan yüzme havuzlarında Naegleria fowleri bulunmaz; serbest klor seviyesi standartlarda tutulursa amip yaşamını sürdüremez. Klorlanmayan, bakımsız veya kuyulardan doğrudan su alınan kişisel havuzlar hâlâ risk taşır. İçme suyu şebekelerinde doğrudan risk yoktur; midenin asidik ortamı amibi etkisiz hale getirir. Ancak burun irrigasyonu sırasında musluk suyu yerine steril veya kaynatılmış soğutulmuş su kullanılması önerilir. Türkiye’de beyin yiyen amip tehlikesi mevcut olsa da, uygun klor seviyeleri ve hijyen kurallarıyla havuzlar güvenli tutulmalı, sıcak, durgun su kaynaklarından kaçınılmalı ve burun temizliği için steril su tercih edilmelidir.