Sürekli erteliyor ve hiçbir şey yapmak istemiyorsanız dikkat! – Sağlık Haberleri
Gündüz süresinin kısalması ve havaların soğuması, açık alan aktivitelerinin azalmasına sebep olur. Klinik psikolog Burçin Deniz, bu durumun günlük yaşamda keyif, tatmin ve başarı hissi veren dış pekiştireçlerin azalmasına yol açtığını belirtti. Dış pekiştireçlerin azalması, bireyin kademeli olarak davranışsal bir geri çekilmeye yönlendirebilir; etkileşim azaldıkça yaşamdan alınan tatmin düşer ve bu durum çökkün duygulanımı besleyen bir ortam hazırlar.
Burçin Deniz, ruminasyon mekanizmasının bu mevsimsel yavaşlamaya karşı ortaya çıkan ilk halsizlik veya isteksizlik hissi karşısında devreye girdiğini vurguladı. “Neden böyle hissediyorum?” veya “Neden eski performansımda değilim?” gibi sorulara aşırı odaklanmak zihni çözümsüz bir döngüye sokar, eylemsizliği pekiştirir ve mevcut keyifsizlik hissini derinleştirir. Yaz aylarında yüksek düzeyde dış pozitif pekiştireç bulunurken sonbahar ve kış dönemlerinde bu alanlar yerini kısıtlayıcı rutinlere bırakır, artan yükümlülüklere odaklanıldıkça olumsuz otomatik düşünceler daha kolay tetiklenir. Ayrıca mevsim geçişlerinde artan uyku ihtiyacı, karbonhidrat ağırlıklı beslenme isteği ve sosyal izolasyon, kendi içinde büyüyen bir kısır döngü oluşturur. Azalan gün ışığının biyolojik ritmi doğrudan etkileyebileceği ifade edilirken, enerji seviyesinin düşmesi eylemsizliğe ve eve kapanmaya yönelir; dış dünyadan sağlanan pozitif pekiştireçler azalınca zihnin ödül mekanizması yetersiz beslenir.
Bu süreç haftalarca süren ve derinleşen bir çökkünlük haline geldiğinde, önceden keyif alınan aktivitelere karşı tam bir ilgisizlik ve belirgin işlevsellik kaybı ortaya çıkar; bu durumda tablo “mevsimsel afektif bozukluk” boyutuna kayabilir. Davranışsal boyutta en temel mekanizma, motivasyonun kendiliğinden gelmesini beklemeden eylem motivasyonu oluşturmak olarak özetlenir. Özellikle mükemmeliyetçi eğilimleri olan, her şeye aynı tempoda yetişme beklentisine giren kişiler artan sorumluluklar karşısında daha hızlı tükenir ve eylemsizliğe çekilebilir. İki haftadan uzun süren isteksizlik, çökkünlük ve enerji kaybı günlük işlevselliği belirgin şekilde kısıtlıyorsa mutlaka uzman desteğine başvurulması gerektiği uyarısı yapılır.
