Araştırma ortaya koydu: Vücuttaki organlar farklı hızlarda yaşlanıyor

Avusturya Bilimler Akademisi CeMM Moleküler Tıp Araştırma Merkezi ve Viyana Üniversitesi Ludwig Boltzmann Ağ Tıbbı Enstitüsü iş birliğiyle yürütülen araştırma, organların tek bir hızda yaşlanmadığını ortaya koydu. Çalışma, Nature Medicine dergisinde yayımlandı ve Genotip‑Doku İfadesi Projesi (GTEx) kapsamında 983 kişiden alınan 40 farklı doku türünden toplam 25 712 görüntü incelendi. Yapay zeka modelleri, bu örneklerin 480 milyon görüntü parçasını analiz ederek “doku saatleri” oluşturdu. Modeller doğrudan yaşlanmayı tespit etmek için eğitilmemiş olsa da, doku görünümünü en çok etkileyen faktörün yaş olduğu belirlendi. Her organın mikroskobik yapısına dayalı biyolojik yaş tahmini, ortalama 4,9 yıl hata payıyla gerçekleştirildi. Biyolojik yaş, telomer kısalması, doku hasarı ve kişinin sahip olduğu kronik hastalık sayısı gibi yaşlanmanın bilinen göstergeleriyle ilişkilendirildi.

Araştırmada organların farklı zaman çizelgelerinde yaşlandığı gözlemlendi. Akciğer, böbrek, pankreas ve böbreküstü bezinde 20‑40 yaşları arasında hızlanmış yaşlanma belirtileri tespit edildi. Diğer dokularda ise belirgin değişimler daha ileri yaşlarda ortaya çıktı. Rahimde menopoz döneminde belirgin bir değişim gözlendi. Böbrek yetmezliği, birden fazla dokuda hızlanmış yaşlanma sinyalleriyle ilişkilendirildi; diyabet ise özellikle pankreastaki yaşlanmayı etkiledi.

Ayrıca, doku örneklerinden elde edilen yaşlanma verileri kanındaki gen aktivitesi profilleriyle karşılaştırılarak kan temelli tahmin modelleri geliştirildi. Kan tabanlı tahminler Alzheimer hastalığı, Crohn hastalığı, kistik fibroz, vaskülit, diyabet ve inme ile bağlantılı yaşlanma örüntülerini ortaya koydu. Alzheimer hastalarında en güçlü yaşlanma sinyali beynin içinde, Crohn hastalarında ise sindirim sisteminin farklı bölümlerinde hızlanmış yaşlanmayla ilişkili olduğu belirlendi.