Trump’tan Suudi Arabistan’a nükleer anlaşma için İsrail şartı
ABD Başkanı Donald Trump, Suudi Arabistan ile imzalanan 30 yıllık nükleer işbirliği anlaşmasını Kongre’ye inceleme için sundu. Yönetim yetkilisi, anlaşmanın yürürlüğe girmesi için Riyad’ın İsrail ile ilişkileri normalleştirip İbrahim Anlaşmaları’na katılma şartından vazgeçmediğini belirtti. Anlaşma, ABD şirketlerine Suudi Arabistan’ın nükleer altyapısını geliştirmede merkezi rol vermeyi ve yabancı rakipleri büyük ölçüde dışarıda bırakmayı öngörüyor. Washington’da, Suudi topraklarında uranyum zenginleştirmenin önünü açabilecek yönü tartışma yarattı. ABD yasaları gereği, anlaşmanın engellenmesi kolay olmayacak; Kongre’nin ortak karar kabul etmesi ve başkanlık veto’sını aşmak üzere üçte iki çoğunluk sağlaması gerekiyor.
Sözleşme kapsamındaki iki taraf, Amerikan şirketlerinin krallıkta uranyum zenginleştirme tesisi kurmasının ticari açıdan uygulanabilirliğini değerlendirmek üzere iki yıllık bir çalışma başlatacak. Yerli zenginleştirme gerektiği takdirde tesis ABD şirketleri tarafından kurulacak. Anlaşmada, hassas nükleer teknolojinin Suudi tarafıyla paylaşılmasını engelleyecek hükümler de yer alacak. Suudi yetkililer, ülkenin uranyum yataklarını sivil nükleer enerji üretiminde kullanarak petrol tüketimini azaltıp geliri artırmayı hedefliyor; nükleer enerji sayesinde daha fazla petrol ihracata yönlendirilmesi planlanıyor.
Trump yönetimi, Amerikan şirketlerinin sürece hakim olmasının programın barışçıl kalmasını güvence altına alacağını savunurken, eleştirmenler bölgedeki hassas nükleer teknolojilerin yayılma riskini vurguluyor. Anlaşmanın önündeki en önemli siyasi engel, Trump’ın eklediği İsrail şartı. Yönetim yetkilisi, “Başkan’ın pozisyonu değişmedi. Anlaşma ancak Suudi Arabistan İbrahim Anlaşmaları’na katılırsa ilerleyecek” dedi. Suudi Arabistan, Biden yönetimi döneminde ABD ile savunma anlaşması ve sivil nükleer işbirliğini kapsayan geniş bir paket çerçevesinde İsrail’le normalleşmeye yaklaşmıştı; ancak Hamas’ın Ekim 2023 saldırısı ve İsrail’in Gazze’de başlattığı operasyonlar sonrasında Riyad normalleşme sürecinden geri adım atmıştı.
