12 Eylül 1980: Türkiye’nin yönünü değiştiren darbenin üzerinden 46 yıl geçti

12 Eylül 1980 tarihinde Türk Silahlı Kuvvetleri, Genelkurmay Başkanı Orgeneral Kenan Evren liderliğinde yönetime el koydu. Başbakan Süleyman Demirel hükümeti görevden uzaklaştırıldı, TBMM feshedildi ve tüm siyasi faaliyetler durduruldu.

Darbenin gerekçesi olarak 1970’li yılların sonundaki artan siyasi kutuplaşma, sağ‑sol çatışmaları, güvenlik sorunları ve ekonomik kriz gösterildi. 12 Eylül öncesinde Türkiye’de siyasi şiddet ciddi boyutlara ulaşmış, farklı görüş grupları arasında yoğun çatışmalar yaşanmış ve birçok kişi hayatını kaybetmişti. Askeri yönetim döneminde siyasi partiler kapatıldı, çok sayıda siyasetçi soruşturma ve yargı süreçlerine tabi tutuldu; sendikal faaliyetler önemli ölçüde sınırlandırıldı. Gözaltılar ve tutuklamalar geniş çapta gerçekleşti, işkence ve kötü muamele iddiaları dönemin en tartışmalı konularından oldu.

1982 Anayasası, 7 Kasım 1982’de yapılan halk oylamasında kabul edildi ve Türkiye’nin siyasi‑hukuki yapısında temel değişiklikler getirdi. Anayasanın kabulüyle Kenan Evren cumhurbaşkanı seçildi. 12 Eylül, sadece iktidarın değişmesiyle kalmadı; ülkenin siyasi, hukuki ve toplumsal yapısını uzun yıllar şekillendiren bir dönüm noktası olarak kabul ediliyor. Aradan 46 yıl geçmesine rağmen 12 Eylül, Türkiye’nin yakın tarihindeki en önemli kırılma noktalarından biri olmayı sürdürüyor.